| เพลงมหาชัย 1. เพลงหน้าพาทย์ เป็นเพลงอันดับที่ 5 ในเพลงเรื่องทำขวัญ ลักษณะของเพลงนี้มีความหมายถึงชัยชนะอันยิ่งใหญ่ ทำนองเพลงนี้แบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ เพลงมหาชัยทำนองเก่าสำหรับบรรเลงด้วยวงดนตรีไทย ใช้ในกิจพิธีมงคลและประกอบการแสดงละครและเพลงมหาชัยทำนองฝรั่งสำหรับบรรเลงด้วยวงดนตรีทั่วไปทั้งวงดนตรีไทยและดนตรีสากล เป็นเพลงเกียรติยศของประธานในพิธี สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นผู้ใหญ่ ฯลฯ ทำนองเพลงมหาชัยทางฝรั่งนี้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงนิพนธ์ขึ้นก่อนจากเพลงมหาชัยทางไทยเมื่อพ.ศ.2433 ขณะทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหม เมื่อทรงนิพนธ์แล้วได้มอบให้พระยาวาทิตบรเทศนำไปแต่งแยกเสียงเพื่อให้แตรวงทหารบกบรรเลงเป็นเพลงเดิม ต่อมาได้ประทานทำนองให้ ร.ต.จาก๊อบไฟท์ (บิดาของพระเจนดุริยางค์) ครูแตรวงทหารบกขณะนั้น นำไปแยกเสียงประสานสำหรับแตรวงทหารม้าบรรเลง โดยใช้เครื่องดนตรีสากลประเภทเครื่องทองเหลืองบรรเลง อย่างไรก็ตาม ทำนองเพลงมหาชัยที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ทรงนิพนธ์นี้ ต่อมาสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ได้ทรงดัดแปลงแก้ไขจากเพลงทำนองของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ให้มีท่วงทำนอง จังหวะกะทัดรัดขึ้น 2. เพลงโหมโรง นายทั่ง สุนทรวาทิน บิดานายช้อย สุนทรวาทิน แต่งจากเพลงมหาชัยสองชั้น เป็นเพลงหน้าพาทย์ ในเพลงเรื่องทำขวัญ เพื่อใช้เป็นเพลงโหมโรงเสภาเมื่อราวสมัยรัชกาลที่ 4 ต่อมาเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2512 นายสำราญ ภมรสูต ได้นำเพลงมหาชัยสองชั้นทำนองเก่ามาแต่งขยายเป็นอัตราสามชั้นอีกทางหนึ่ง ใช้เป็นเพลงโหมโรงเรียกชื่อใหม่ว่าโหมโรงมหาชยาภิรมย์ เพลงนี้ใช้เป็นเพลงโหมโรงประจำวงดนตรีไทยสโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยมหิดล นอกจากนี้ สิบเอกกมล (เจียน) มาลัยมาลย์ ยังได้แต่งขยายขึ้นสำหรับเป็นเพลงโหมโรงเสภาอีกทางหนึ่งด้วย
ฟังเพลงมหาชัย โดยวงดุริยางค์ โดยวงโยธวาทิต โดยวงบิ๊กแบนด์(วงเฉลิมราชย์) โดยวงปี่พาทย์(ไม้แข็ง) โดยวงปีพาทย์(ไม้นวม) โดยวงเครื่องสาย โดยวงมโหรี
เพลงมหาฤกษ์
1. เพลงหน้าพาทย์ เป็นเพลงอันดับที่ 2 ในเพลงเรื่องทำขวัญ เป็นเพลงที่ใช้ในกิจพิธีทั่วไป ในพิธีไหว้ครูใช้บรรเลงช่วงท้ายของพิธี นอกจากนี้ยังใช้ประกอบการแสดงทั่วไปในสถานการณ์ที่เกี่ยวกับฤกษ์งามยามดี เพลงมหาฤกษ์มี 2 ทำนองคือ ทำนองทางไทย เป็นเพลงเก่าอัตราสองชั้น สมัยอยุธยา ประเภทหน้าทับปรบไก่ มี 2 ท่อน ใช้เป็นเพลงหน้าพาทย์ประกอบพิธีไหว้ครู แสดงโขน ละครและประกอบพิธีดังกล่าวข้างต้น ส่วนทำนองฝรั่ง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงพระนิพนธ์ดัดแปลงจากทำนองทางไทยของเดิมให้มีจังหวะรุกเร้า เกิดความสง่า เพลงที่ทรงพระนิพนธ์นี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำรัสให้ใช้เป็นเพลงเกียรติยศ ใช้ในวโรกาสที่เกี่ยวกับฤกษ์พิธีหรือช่วงเวลาที่เหมาะสมและสำคัญที่สุดของงาน เช่น เมื่อประธานกล่าวเปิดงาน เปิดแพรคลุมป้ายชื่อโรงเรียน วิทยาลัย มหาวิทยาลัย สถานที่ประกอบการเริ่มเททองหล่อพระพุทธรูป เปิดอนุสาวรีย์บุคคลสำคัญ (ยกเว้นอนุสาวรีย์ซึ่งเป็นพระบรมรูปพระมหากษัตริยาธิราช ต้องบรรเลงด้วยเพลงสรรเสริญพระบารมี) การตัดลูกโป่งหรือเจิมศิลาฤกษ์
2. เพลงตับ เรียกตับมหาฤกษ์ จัดเป็นเพลงบทมโหรี บทร้องตัดตอนมาจากบทละครเรื่องอิเหนา พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 2 ตอนอิเหนาได้ฤกษ์ยกพลจากเมืองหมันหยาไปช่วยท้าวดาหากับท้าวกระหมังกุหนิง เพลงตับมหาฤษ์นี้ คุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ เคยขับร้องเป็นต้นเสียง มีนางสาวเฉิด อักษรทับและนางสาวสะอาด อ๊อกกังวาล(โปร่งน้ำใจ) เป็นลูกคู่ บันทึกเสียงของบริษัทพาโลเฟน เมื่อพ.ศ.2471 วงมโหรีวังบางขุนพรหมบรรเลง โดยมีจางวางทั่ว พาทยโกศลและนางเจริญ พาทยโกศล ควบคุมวงดนตรี เพลงตับมหาฤกษ์ เพลงมหาชัย เพลงม้าย่อง เพลงม้ารำ เพลงตุ้งติ้ง
3. เพลงโหมโรง นายมนตรี ตราโมท แต่งจากเพลงหน้าพาทย์ประกอบพิธีไหว้ครูและประกอบการแสดงโขน ละคร โดยแต่งเป็นเพลงโหมโรงเรียกเพลงโหมโรงมหาฤกษ์ แต่งเสร็จเมื่อพ.ศ.2476
ฟังเพลงมหาฤกษ์ โดยวงดุริยางค์ โดยวงโยธวาทิต โดยวงบิ๊กแบนด์(วงเฉลิมราชย์) โดยวงปี่พาทย์(ไม้แข็ง) โดยวงปีพาทย์(ไม้นวม) โดยวงเครื่องสาย โดยวงมโหรี
ข้อมูลจาก รศ.ณรงค์ชัย ปิฎกรัชต์ : สารานุกรมเพลงไทย
|